Zapalenie zatok, przewlekłe zapalenie zatok, ostre zapalenie zatok

   bół głowy, operacje FESS,     W czaszce każdego z nas znajdują się wolne przestrzenie wyścielone błoną śluzową i wypełnione powietrzem, połączone z jamą nosową. To zatoki przynosowe. O ich istnieniu najczęściej przypominamy sobie, gdy pojawia się infekcja i będące czasem jej konsekwencją zapalenie zatok.

Zatok w czaszce jest kilka. Wyróżnia się:

  • zatoki czołowe;
  • zatoki klinowe;
  • zatoki szczękowe;
  • komórki sitowe, zwane też zatokami sitowymi, które tworzą błędnik sitowy.

     

Zatoki przynosowe  wypełnione są powietrzem dlatego też spełniają wiele różnorodnych funkcji: działają jak amortyzatory chroniące mózg przed urazami i termoregulatory, nawilżają i ogrzewają powietrze, które trafia do dróg oddechowych z zewnątrz, oraz biorą udział w modulacji głosu – działają jak rezonatory.

Stany zapalne w zatokach przynosowych mogą mieć charakter ostry, podostry lub przewlekły. Wywołać je mogą zakażenia wirusowe, bakteryjne, grzybicze albo czynniki alergenne. Zapalenia zatok mogą być też spowodowane schorzeniami jamy ustnej – głównie zębopochodnymi, nieprawidłową budową błędnika sitowego lub skrzywieniem przegrody nosa.

 

Ostre zapalenie zatok

Jest to stan chorobowy trwający nie dłużej niż 3 tygodnie. To najczęściej pojawiające się zapalenie, którego początek zawsze jest nagły. Najczęściej towarzyszy przeziębieniu i zapaleniu błony śluzowej nosa wywołanym wirusami grypy i paragrypy. W tym przypadku – jeśli jest niepowikłane – ustępuje wraz z cofaniem się objawów przeziębienia. Jeśli przyczyną ostrego stanu zapalnego w zatokach są bakterie, najczęściej są to szczepy odpowiedzialne za infekcje dróg oddechowych, ale może się też zdarzyć, że bakteryjne zapalenie zatok będzie konsekwencją stanu zapalnego toczącego się w jamie ustnej. Podobnie jak wirusowe zapalenie zatok, tak i bakteryjna postać choroby, jeśli nie jest powikłana, ma charakter samoograniczający się i po ok. 15 dniach ulega często wygaszeniu.

 

Podostre zapalenie zatok

Diagnozuje się je, jeśli objawy chorobowe utrzymują się do 3 miesięcy.

 

Przewlekłe zapalenie zatok

Trwa ponad 3 miesiące. To trudna do leczenia, choć najczęściej mniej dokuczliwa postać choroby. 

Diagnostyka zapalenia zatok opiera się na przeprowadzeniu wywiadu medycznego i – w razie niepowodzenia leczenia antybiotykiem – wykonaniu posiewów mikrobiologicznych. Przeprowadzane są też rynoskopia (inaczej wziernikowanie zatok) i endoskopia zatok. Podstawą diagnostyki przewlekłego zapalenia zatok przynosowych jest tomografia komputerowa zatok. Dzięki niej udaje się często określić konkretne przyczyny rozwoju zapalenia zatok i zaplanować ewentualne leczenie operacyjne.

 

Zapalenie zatok – objawy

Objawy ostrego zapalenia zatok związane są z katarem, który początkowo jest wodnisty i bezbarwny, po kilku dniach gęstnieje i może zmieniać kolor na żółtawy. Czynniki patogenne działają drażniąco na komórki i wywołują obrzęk błony śluzowej zatok i jamy nosowej. Osłabia to cyrkulację powietrza w zatokach i przewodach łączących je z jamą nosową, zmniejsza drożność przewodów, którymi usuwana jest wydzielina wytwarzana przez błonę śluzową, a której na skutek podrażnienia błony śluzowej powstaje podczas ostrego zapalenia zatok naprawdę dużo. Z powodu nadprodukcji śluzu i zwężenia odprowadzających go przewodów szybko dochodzi do zatkania nosa i zalegania w jamie zatok tej części wydzieliny, która nie została usunięta przez nos lub nie spłynęła po tylnej ściance gardła. Często o charakterze stanu zapalnego zatok świadczy zmiana barwy wydzieliny, czyli bezbarwna informuje o zakażeniu wirusami, a zabarwiona na żółto lub zielono sygnalizuje zakażenie bakteryjne. Nie jest to regułą, a o tym, czy mamy do czynienia z wirusowym bądź bakteryjnym zapaleniem zatok informują wyniki badań mikrobiologicznych. Objawy przewlekłego zapalenia zatok są mniej dokuczliwe, ale utrzymują się długoterminowo.

Symptomy chorych zatok:

  • ból lub ucisk odczuwany w różnych miejscach czaszki

Najczęściej występuje nad oczami lub między nimi, bóle czoła, uczucie ciężkości głowy nasilające się z rana i przed południem. Zatokowy ból głowy może być bardzo dokuczliwy. Na zapalenie zatok sitowych wskazują dolegliwości odczuwane w wewnętrznym kąciku oka, które nasilają się podczas kaszlu lub leżenia na plecach, a stają się słabiej odczuwane przy uniesieniu głowy. Jeśli bolą okolice policzka z jednej lub z obu stron głowy, odczuwa się dolegliwości z rejonu skroni i szczęki górnej lub wokół oczu, które nasilają się podczas schylania się lub unoszenia głowy, a słabną podczas leżenia na plecach, lub też pojawiają się bóle zębów – może to wskazywać na zapalenie zatok szczękowych. Ból czoła odczuwany podczas jego opukiwania, nasilony przy leżeniu na plecach i podczas pochylania się, a zmniejszający się po uniesieniu głowy sygnalizuje zapalenie zatok czołowych. Ból głowy w okolicy potylicznej lub z przodu i boków czaszki, który może promieniować ku jej szczytowi, słabnący przy uniesieniu głowy a nasilający się przy leżeniu na plecach i pochylaniu do przodu, wskazuje na zapalenie zatoki klinowej. Objawy bólowe nie zawsze jednak jednoznacznie świadczą o toczącym się w zatokach stanie zapalnym, choć są częste.

  • uczucie rozpierania lub ucisku w czaszce i w twarzoczaszce;
  •  nieżyt nosa i spływanie wydzieliny po tylnej stronie gardła;
  • upośledzenie węchu;
  • „nosowa” mowa – tym bardzo wyraźnie objawia się zapalenie zatok u dzieci;
  • nieprzyjemny zapach z ust i/lub nosa.

 

Zapalenie zatok – powikłania

 Powikłania zapalenia zatok przynosowych mogą być róże: od stosunkowo niegroźnych po zagrażające życiu.

  • zaburzenia smaku – wynikają z faktu, że zmysł smaku działa dobrze tylko przy prawidłowo funkcjonującym węchu;
  • zapalenie kości twarzoczaszki – konsekwencją jest osłabienie kości i zwiększona podatność tkanki na urazy mechaniczne;
  • martwica tkanek wywołana przez  zakażenie grzybicze zatok;
  • powikłania stomatologiczne, np. wypadanie implantów czy rozchwianie zębów;
  • zaburzenia widzenia i ruchów gałki ocznej, obrzęk powiek, ropień lub ropowica orazzapalenie nerwu wzrokowego, które w konsekwencji może doprowadzić nawet do ślepoty;
  • ból ucha lub zapalenie ucha, niedosłuch – jama nosowa sąsiaduje z ujściem gardłowym trąbki słuchowej, dlatego zapalenie zatok może doprowadzić do rozprzestrzenienia się stanu chorobowego na ucho środkowe;
  • zapalenie zatoki strzałkowej, zapalenie zatoki jamistej – skrajnie niebezpieczne powikłanie często kończące się zgonem;
  • ropień mózgu i zapalenie opon mózgowych – stanowią bardzo groźne powikłania zapalenia zatok, które zagrażają życiu.

 

Zapalenie zatok- leczenie

Zapalenie zatok przynosowych wymaga leczenia z uwagi na liczne niebezpieczne powikłania.

 

Objawowe leczenie zapalenia zatok

Niepowikłane, samoograniczające się wirusowe ostre zapalenie zatok leczy się, stosując miejscowo i doustne środki udrożniające przewody nosowe, o działaniu przeciwzapalnym i znoszące gorączkę, która może towarzyszyć przeziębieniu. Leczenie bakteryjnego zapalenia zatok wymaga dodatkowo zastosowania antybiotyku,mukolityków. Grzybicze zapalenie zatok leczy się, dobierając środki w zależności od tego, czy choroba ma postać inwazyjną czy też nieinwazyjną, w tym powiązaną z alergią. Przy zapaleniu alergicznym stosowane są leki antyhistaminowe lub glikokortykosteroidy. Sterydy aplikowane są miejscowo do jamy nosowej lub podawane bezpośrednio do zatok podczas płukania.

 

Leczenie wspomagające

Polega na wykonywaniu inhalacji roztworami soli lub z wykorzystaniem naparów ziołowych oraz płukaniu nosa i zatok (irygacje) roztworami soli. Inhalacje i irygacje zatok można przeprowadzić w domu lub w warunkach ambulatoryjnych. Do irygacji w warunkach domowych najlepiej zastosować sprzęt kupiony w aptece. Czasem w leczeniu wspomagającym stosowana jest też punkcja zatok, polegająca na nakłuciu ściany zatoki, przepłukaniu zatoki samą solą fizjologiczną lub z dodatkiem leków. Dzięki punkcji zyskuje się natychmiastową ulgę w bólu.

 

Leczenie chirurgiczne chorób zatok

Polega na usunięciu przerośniętego migdałka gardłowego (częste u dzieci), korekcie przegrody nosa (septoplastyka), udrożnieniu ujścia zatoki lub usunięciu polipów z nosa (polipektomia). Celem każdego z tych sposobów jest przywrócenie drożności między zatoką a jamą nosową, co umożliwi naturalne oczyszczanie się zatok z powstającej w nich wydzieliny. Septoplastyka jest zabiegiem, dzięki któremu udaje się zmniejszyć ryzyko wystąpienia stanów zapalnych zatok: bo niewielkie skrzywienia przegrody nosowej nie stanowią wprawdzie problemu, ale kiedy dojdzie do obrzęku błony śluzowej jamy nosowej wywołanego przez czynnik zakaźny lub alergiczny, drożność zatok jest utrudniona.

Leczenie objawowe zatok stanowi podstawę terapii w stanach ostrych. W przewlekłym zapaleniu zatok jest etapem wstępnym i kiedy nie przyniesie spodziewanych rezultatów, wdrażane jest leczenie chirurgiczne zatok. Obecnie najczęściej stosowaną techniką spośród metod inwazyjnych jest endoskopowe leczenie zatok:

 

Endoskopowa operacja zatok (FESS – Functional Endoscopic Sinus Surgery)

Obecnie podstawowa i coraz  szerzej stosowana metoda operacyjnego leczenia zatok. Polega na udrożnieniu jamy nosa i ujść zatok przy użyciu małoinwazyjnej techniki: endoskop z narzędziami jest wprowadzany przez nozdrza i nie wymaga wykonywania cięć na skórze nosa. Terapia ta zastępuje dawniej popularną radykalną metodę chirurgicznego leczenia zatok, która polega na drenażu zatoki i całkowitym usunięciu błony śluzowej wyściełającej chorą zatokę. Technika tej operacji przywraca prawidłowy, swobodny drenaż wydzieliny z zatok, a więc usuwa podstawową przyczynę rozwoju zapalenia zatok. Najnowocześniejszą odmianą metody FESS jest minimalnie inwazyjna technika MIST – Minimally Invasive Sinus Technique jak np.balonikowanie, czyli balonoplastyka zatok – w naturalnym ujściu zatoki umieszczany jest dren z bardzo wytrzymałym balonikiem. Poprzez dren wypływa wydzielina, a balonik trwale i naturalnie rozszerza ujście zatoki. Po oczyszczeniu zatok dren jest usuwany. Metoda ta znajduje zastosowanie jedynie w wybranych, nieczęsto spotykanych przypadkach.

 

Płukanie zatok i odsysanie popłuczyn 

W ten sposób pozbywamy się biofilmu bakteryjnego i zalegającej wydzieliny ropnej. Płyn płuczący może być wzbogacony antybiotykiem, sterydami lub farmaceutykami o działaniu mukolitycznym (rozpuszczającym wydzielinę).

Jeśli podejrzewa się, że przewlekłe zapalenie zatok ma podłoże alergiczne, konieczna będzie wizyta u alergologa. Leczenie tutaj obejmie dodatkowo:

  •          unikanie czynnika uczulającego oraz substancji drażniących górne drogi oddechowe, np. dymu tytoniowego, pyłków;
  •         wykonanie testów alergicznych skórnych i wykrywających we krwi przeciwciała klasy E (IgE);
  •         zastosowanie leków antyhistaminowych, a czasem także sterydów;

W przypadku stwierdzenia przyczyny zębopochodnej konieczne jest leczenie stomatologiczne lub przeprowadzone przez chirurga szczękowego.

 


Konsultacje laryngologiczne

Dr Aleksander Żmudziński, specjalista laryngolog – chirurg głowy i szyi, lekarz z 25 letnim doświadczeniem zabiegowym.

 

 

Miejsce konsultacji

Centrum Medyczne OLIMEDICA
ul. Narutowicza 13
70-231 Szczecin

 

Rejestracja 

od poniedziałku do piątku między 9 a 18
w soboty między 9 a 14

  • tel. kom. +48 793-138-757
  • tel. kom. +48 692-455-110
  • e -mail: info@olimedica.pl
 

 

 


Nasz adres
Centrum Medyczne Olimedica
CHR Kupiec I piętro
ul. Krzywoustego 9-10
70-250 Szczecin
Rejestracja
pon. - pt. od 9 do 19
sob. od 8 do 12
+48 91 307 80 29
+48 793 138 757
info@olimedica.pl

Znajdź nas
facebook   google plus   You Tube   twitter   instagram
Copyrights © 2015-2018 Centrum Medyczne Olimedica. All rights reserved